Wie voor het eerst de zaal binnenloopt waar de Horch 853 Sportcabriolet staat opgesteld, blijft doorgaans even staan zonder iets te zeggen. Dat begrijp ik volkomen. De wagen heeft een aanwezigheid die moeilijk te omschrijven is zonder meteen in vage lofzangen te vervallen, en dat is nu juist wat ik wil vermijden. Laat mij u in plaats daarvan meenemen langs de details: de lijn van de spatborden, de reden waarom de motor zo laag ligt, en het verhaal van de mensen in Zwickau die dit alles bij elkaar brachten.
Wat u ziet als u stilstaat bij de carrosserie
De eerste indruk is die van lengte. De motorkap loopt ver door naar voren, verder dan u bij een wagen van die periode zou verwachten, en de spatborden volgen die lijn in een vloeiende boog die pas bij de vooras zijn laagste punt bereikt. Dat is geen toevalligheid en ook geen puur esthetische keuze: de constructeurs van Horch hadden bij de 853 bewust gekozen voor een langere wielbasis dan bij zijn voorganger, de 851, zodat de carrosserie meer ruimte kreeg en de passagiers minder boven de achteras kwamen te zitten.
De koetswerken voor de 853 werden niet in de fabriek zelf gebouwd. Horch leverde het chassis en de technische componenten, waarna gespecialiseerde carrosseriebouwers zoals Gläser in Dresden of Erdmann en Rossi in Berlijn de romp naar eigen inzicht vormgaven. Dat verklaart waarom u twee Horch 853-exemplaren naast elkaar kunt zetten die op het eerste gezicht nauwelijks verwant lijken: hetzelfde onderstel, maar een geheel andere interpretatie van de buitenkant. In ons geval gaat het om een open sportcabriolet met twee deuren, waarbij de belijning van de flanken bewust strak is gehouden.
Als u goed kijkt naar de overgang tussen de deur en de achterspatbord, ziet u een kleine richel die de twee vlakken van elkaar scheidt. Dat is handwerk: een plaatwerker heeft die lijn met een hamer en een aambeeldje millimeter voor millimeter aangebracht, en hij heeft dat gedaan zonder sjabloon, op gevoel en op oog.
De achtcilinder: een motor die u hoort voordat u hem ziet
Onder de lange motorkap bevindt zich een achtcilinder in lijn, een configuratie die Horch al in de jaren twintig had geperfectioneerd en die het merk zijn reputatie voor soepele, trillingvrije aandrijving had bezorgd. De 853 heeft een cilinderinhoud van vijf liter, met bovenliggende nokkenassen die via een ketting worden aangedreven vanuit de krukas. Dat laatste detail verdient even uw aandacht, want in die periode kozen veel concurrenten nog voor stangaandrijving, wat meer onderhoud vergde en bij hogere toerentallen meer slijtage gaf.
De motor ligt laag in het chassis, lager dan u misschien zou verwachten als u de hoogte van de motorkap afschat. Dat lage zwaartepunt was een bewuste keuze van de ingenieurs, omdat het de wegligging ten goede kwam op de kronkelende landwegen die in die tijd nog de norm waren. De carburateur bevindt zich aan de rechterzijde van het blok, en als u zich bukt en door de opening in de spatbord kijkt, kunt u de dubbele vlotterkamer onderscheiden die voor een gelijkmatige brandstoftoevoer bij bochten moest zorgen.
De koeling verloopt via een grote frontradiateur met een thermostaat die de watertemperatuur regelt. In de winter, zo vertelden oud-monteurs die in de fabriek hadden gewerkt, was het gebruikelijk om een stuk doek over een deel van de radiateur te hangen om de motor sneller op temperatuur te brengen. Een simpele oplossing, maar een doeltreffende.
De fabriek in Zwickau en de mensen achter de band
Horch had zijn fabriek in Zwickau, een stad in het westen van Saksen die al voor de oprichting van het automerk een industriële traditie had. August Horch zelf was er in 1904 naartoe getrokken nadat hij zijn eerste bedrijf in Köln had verlaten, en hij had er een werkplaats opgebouwd die al snel uitgroeide tot een van de grotere automobielfabrieken in het Duitstalige gebied. Na zijn vertrek bij Horch richtte hij in dezelfde stad een nieuw bedrijf op, dat hij aanvankelijk naar zijn eigen naam wilde noemen, maar omdat die naam inmiddels beschermd was, koos hij voor de Latijnse vertaling: Audi.
Die verwevenheid van namen, mensen en plaatsen is iets wat u ook tegenkomt als u de achtergrond van Auto Union bestudeert. In 1932 fuseerden Horch, Audi, DKW en Wanderer tot één concern, en het embleem met de vier ringen verbeeldde die vier merken. Voor een goed overzicht van die fusiegeschiedenis en de bredere industriële context kunt u terecht bij een artikel op Wikipedia over Auto Union, waar de historische lijn nauwkeurig is beschreven aan de hand van bronnen uit die periode.
De mensen die in de fabriek werkten, waren voor een groot deel ambachtslieden die hun vak hadden geleerd via een meesterleerlingstelsel dat in Duitsland al generaties lang functioneerde. Een motorenmaker begon als leerling en werkte jarenlang naast een meester voordat hij zelfstandig een blok mocht reviseren. Die gelaagdheid van kennis is iets wat wij in het museum ook proberen te bewaren: niet alleen de wagens zelf, maar ook de werkmethoden, de gereedschappen en de volgorde van handelingen.
Restauratie: wat u niet ziet maar wat er altijd is geweest
De 853 die u voor u ziet, heeft een restauratiegeschiedenis die bijna even lang is als zijn rijgeschiedenis. De wagen heeft in de loop der decennia meerdere eigenaren gehad, en elke eigenaar heeft zijn sporen nagelaten: een verkeerd type bout hier, een laag verf te veel daar, een reparatie aan de vloerplaat die met goed bedoelde maar historisch onjuiste materialen was uitgevoerd.
Onze vrijwilligers hebben bij de restauratie geprobeerd zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke toestand te blijven, wat betekent dat zij eerst moesten uitzoeken wat die oorspronkelijke toestand was. Dat klinkt eenvoudiger dan het is. De fabrieksdocumentatie voor individuele exemplaren is in veel gevallen verloren gegaan, en wat resteert zijn algemene technische handleidingen, leverancierslijsten en soms een enkel fotootje uit een tijdschrift uit die jaren.
Wat de carrosserie betreft, hebben de restaurateurs de verflagen systematisch onderzocht. Door kleine stukjes lak te verwijderen en onder een vergrootglas te bekijken, konden zij de opeenvolging van laklagen reconstrueren en zo bepalen welke kleur als eerste was aangebracht. In dit geval bleek dat een donkerblauw, wat ook overeenkomt met de kleuropties die in de bewaard gebleven brochures voor de 853 worden vermeld.
De bekleding is een apart hoofdstuk. Het originele leer was volledig vergaan, en de restaurateurs hebben gezocht naar een hedendaagse leverancier die leer kon leveren met een vergelijkbare dikte, een vergelijkbare looiwijze en een vergelijkbare structuur. Dat heeft maanden van vergelijken en corresponderen gekost, maar het resultaat is een interieur dat oogcontact maakt met de oorspronkelijke uitvoering zonder een kopie te zijn.
Het museum als bewaarplaats van kennis en van stilte
Er is iets wat bezoekers soms verbaast als zij vragen hoe wij de collectie onderhouden: wij rijden met de wagens. Niet op de openbare weg, en niet regelmatig, maar een motor die jarenlang stilstaat, verliest zijn smering en zijn soepelheid op een manier die moeilijker te herstellen is dan de slijtage van een korte proefrit. Eens per seizoen wordt de 853 gestart, opgewarmd en een eindje gereden op het terrein achter het museum, waarbij iemand met kennis van zaken aan het stuur zit en een tweede persoon meeloopt om te luisteren naar geluiden die er niet horen te zijn.
Dat luisteren is een vak op zichzelf. Een ervaren monteur hoort aan het ritme van de motor of de klepsturing correct is afgesteld, hij hoort aan het geluid van de versnellingsbak of de synchro’s nog goed werken, en hij hoort aan de manier waarop de wagen over een drempel rijdt of de schokdempers hun werk nog doen. Dat zijn geen dingen die u kunt aflezen van een meetinstrument; het zijn dingen die u leert door jaren lang te luisteren.
Het museum is ook een bewaarplaats van stilte. Op de dagen dat er weinig bezoekers zijn, kunt u in de zaal staan en de wagens om u heen laten bezinken zonder dat iemand u iets probeert te verkopen of u naar de volgende zaal duwt. Die stilte is, naar mijn mening, een onderdeel van de collectie. De wagens vragen om aandacht, en aandacht vraagt om rust.
Tot slot
De Horch 853 Sportcabriolet is geen wagen die u in één bezoek volledig leert kennen. Elke keer dat u stilstaat bij een detail dat u eerder was ontgaan, opent zich een nieuw verhaal: over de man die de plaatdelen heeft geklopt, over de ingenieur die de nokkenasaandrijving heeft berekend, over de restaurateur die maanden heeft gezocht naar het juiste leer. Wij nodigen u uit om terug te komen, om vragen te stellen en om de tijd te nemen die een wagen als deze verdient.
Leave a Reply