Een bezoeker die voor het eerst de restauratiewerkplaats binnenstapt, ziet vaak meer dan hij verwacht. Gereedschap dat hij misschien herkent van zijn eigen garage, maar ook apparatuur die eerder thuishoort in een laboratorium dan in een werkplaats. Hoe houdt een museum een collectie van zulke zeldzame en technisch ingewikkelde voertuigen eigenlijk in goede staat?
Van binnenkomst tot documentatie: de eerste stappen bij een restauratieproject
Wanneer een voertuig nieuw wordt opgenomen in de collectie, begint het werk lang voordat er ook maar één moer wordt losgedraaid. Het eerste wat wij doen, is het voertuig grondig fotograferen. Niet alleen de buitenkant, maar ook elk detail onder de motorkap, de staat van de bekleding, de conditie van de remonderdelen en de situatie van het koetswerk aan de onderkant. Die foto’s vormen het begin van het restauratiedossier, een map die gedurende het hele project wordt aangevuld.
Daarna volgt een technische inspectie door een van onze ervaren vrijwilligers, bij voorkeur iemand die zelf ooit met dit type motor heeft gewerkt. Hij noteert wat hij aantreft: roestvorming, scheuren in rubbers, versleten lagers, ontbrekende onderdelen. Die bevindingen worden vervolgens vergeleken met de oorspronkelijke fabrieksspecificaties, voor zover die nog beschikbaar zijn. Auto Union heeft in de jaren dertig en veertig nauwkeurige technische tekeningen gemaakt, en een deel daarvan is bewaard gebleven in archieven in Duitsland. Wij hebben toegang tot kopieën van een aantal van die documenten, en dat maakt een wereld van verschil.
Het dossier bepaalt daarna de volgorde van de werkzaamheden. Veiligheid gaat voor alles: remmen, stuurinrichting en brandstofleiding worden als eerste beoordeeld. Pas daarna kijken wij naar esthetische onderdelen zoals lak, chroom en interieur. Die volgorde is niet willekeurig; een mooi gepolijste wagen die niet veilig rijdt, heeft in een museum geen functie als rijdend erfgoed.
Origineel of niet: de keuze voor materialen en methoden
Dit is het vraagstuk dat bij elke restauratie opnieuw terugkomt, en waarover wij intern regelmatig van mening verschillen. Aan de ene kant bestaat de opvatting dat een historisch voertuig zo origineel mogelijk moet blijven. Aan de andere kant is er de praktische werkelijkheid: sommige onderdelen zijn niet meer te vinden, of de beschikbare exemplaren zijn zo versleten dat ze een risico vormen.
Onze vuistregel is dat wij altijd eerst zoeken naar een origineel onderdeel. Dat kan een nieuw-oud-stock onderdeel zijn, een onderdeel uit een sloopwagen van hetzelfde model, of een exemplaar dat door een gespecialiseerde leverancier is nagemaakt op basis van de originele tekeningen. Die laatste categorie noemen wij een reproductie-onderdeel, en wij gebruiken die alleen als er geen alternatief is. In het restauratiedossier wordt altijd genoteerd welk type onderdeel is gebruikt en waarom.
Voor de lak hanteren wij een vergelijkbare aanpak. Wij sturen een verfmonster op voor kleuranalyse, zodat de nieuwe lak zo dicht mogelijk bij de originele tint komt. Daarbij houden wij rekening met het feit dat lak in de loop der decennia van kleur verandert. Een auto die in 1937 in een bepaalde tint zilver werd gespoten, ziet er na tachtig jaar anders uit dan hij oorspronkelijk deed. Wij kiezen dan voor de originele tint, niet voor de verouderde versie, tenzij het voertuig bewust in zijn gepatineerde staat wordt bewaard.
Soms raadplegen wij externe specialisten voor specifieke vragen. Dat kan een lakspuiter zijn met ervaring in vooroorlogse technieken, maar ook een lederbewerker die weet hoe bepaalde bekleding in die periode werd gestikt. Voor vragen over de bedrijfsvoering van het museum zelf, zoals hoe wij bepaalde processen efficiënter kunnen organiseren, kunnen wij gebruikmaken van sea advies om de juiste partners en specialisten te vinden. Maar de kern van het werk blijft ambachtelijk en wordt uitgevoerd door mensen die de materie kennen.
Preventief onderhoud en langetermijnbeheer van de collectie
Een restauratie is nooit echt af. Dat klinkt misschien ontmoedigend, maar het is de realiteit van het beheer van een levende collectie. Voertuigen die niet rijden, staan stil, en stilstand is voor een mechanisch object zelden gunstig. Rubbers worden hard, metalen onderdelen oxideren, brandstofrestanten in carburateurs lossen op en laten afzettingen achter. Wij hanteren daarom een schema van preventief onderhoud dat voor elk voertuig afzonderlijk is opgesteld.
Dat schema omvat onder meer het periodiek draaien van motoren, het controleren van vloeistofniveaus, het inspecteren van banden op scheuren en het controleren van elektrische verbindingen op corrosie. Voor voertuigen die daadwerkelijk worden gereden, bijvoorbeeld bij demonstraties of speciale gelegenheden, gelden aanvullende controles voor en na elk gebruik. Een rijdend voertuig stelt andere eisen dan een statisch tentoongesteld exemplaar.
De omgeving speelt daarbij een grote rol. Luchtvochtigheid is de grootste vijand van een metalen voertuig. Wij meten de luchtvochtigheid in de tentoonstellingsruimten en in de werkplaats continu, en wij sturen de klimaatinstallatie bij als dat nodig is. De ideale luchtvochtigheid voor het bewaren van een voertuig met zowel metalen als organische onderdelen, zoals leer en hout, ligt rond de vijftig procent. Dat is een compromis, want metaal profiteert van droge lucht en organische materialen van iets meer vocht.
Hieronder een overzicht van de belangrijkste onderhoudstaken die wij periodiek uitvoeren:
- Motorrotatie: elke zes weken wordt de motor handmatig of met de startmotor doorgedraaid om vastzetten van zuigers en lagers te voorkomen
- Vloeistofcontrole: koelvloeistof, remvloeistof en motorolie worden elk kwartaal gecontroleerd op niveau en kwaliteit
- Bandendruk en bandinspectie: maandelijkse controle, met bijzondere aandacht voor scheuren in de zijwanden
- Chroomverzorging: twee keer per jaar wordt het chroom behandeld met een beschermende was om oxidatie te vertragen
- Leerinspectie: jaarlijkse behandeling van lederen bekleding met een voedende crème om uitdrogen en scheuren te voorkomen
- Elektrische systemen: elk jaar worden alle verbindingen gecontroleerd en waar nodig gereinigd of vervangen
- Documentatie-update: na elke onderhoudsbeurt wordt het restauratiedossier aangevuld met datum, bevindingen en uitgevoerde werkzaamheden
Dit schema lijkt misschien arbeidsintensief, en dat is het ook. Maar de ervaring leert dat een uur preventief onderhoud later tien uur herstelwerk kan voorkomen. Dat is een rekensom die elke monteur begrijpt.
Veelgestelde vragen over restauratie van historische voertuigen
Hoe lang duurt een volledige restauratie van een Auto Union-voertuig?
Dat hangt sterk af van de begintoestand van het voertuig en de beschikbaarheid van onderdelen. Een wagen die technisch nog redelijk functioneert maar cosmetisch verwaarloost is, kan in een jaar of anderhalf worden opgeknapt. Een voertuig dat tientallen jaren buiten heeft gestaan, met ernstige roestschade en ontbrekende onderdelen, kan vijf jaar of langer in bewerking zijn. Wij werken met vrijwilligers die niet elke dag beschikbaar zijn, en dat beïnvloedt het tempo. Wij kiezen bewust voor een grondige aanpak boven een snelle aanpak.
Worden de voertuigen ook daadwerkelijk gereden, of staan ze alleen tentoon?
Een deel van de collectie is rijvaardig en wordt ook daadwerkelijk gebruikt bij speciale gelegenheden. Dat is een bewuste keuze: een auto is een mechanisch object dat gemaakt is om te bewegen, en regelmatig gebruik is vaak beter voor de technische staat dan langdurige stilstand. Uiteraard worden rijdende voertuigen vooraf uitgebreid gecontroleerd en worden er geen risico’s genomen met de veiligheid van bestuurder of omgeving. Na elk gebruik wordt het voertuig opnieuw geïnspecteerd en worden eventuele bevindingen direct genoteerd.
Hoe gaat het museum om met onderdelen die nergens meer te vinden zijn?
Dit is een van de meest uitdagende aspecten van het werk. Wanneer een origineel onderdeel niet beschikbaar is, onderzoeken wij of een reproductie mogelijk is. Daarvoor werken wij samen met gespecialiseerde machinebedrijven die op basis van tekeningen of een bestaand onderdeel een replica kunnen vervaardigen. In sommige gevallen scannen wij een slijtend origineel onderdeel driedimensionaal, zodat de geometrie bewaard blijft voor toekomstige reproductie. Alle gemaakte keuzes worden gedocumenteerd, zodat toekomstige beheerders precies weten wat origineel is en wat niet.